عمر را رد كرد » . « 1 » بنابراين خلفا تمايل داشتند كه هم از مديريت نظامى ، هم از تجارب و مهارت جنگى و هم از اعتبار على عليه السلام در فتوحات سود جويند ، اما حضرت اين درخواست‌ها را بىجواب مىگذارد . امام عليه السلام نمىخواست با مشاركت خود در فتوحات ، بر سياست‌هاى خلفا مهر تأييد زند ، از اين‌رو سياست بىطرفانه و غيرفعال خود را - همانند ساير موارد - دنبال كرد . او تنها براى حفظ اساس اسلام و كيان اسلامى ، در مشاوره‌ها راه حل‌هايى بيان مىنمود و از نقد خلفا در جنگ‌ها و ترغيب آنان به رعايت اصول اسلامى و انسانى و رعايت سيره پيامبر دريغ نمىكرد . بنابراين او نه تنها خود ، بلكه فرزندانش نيز در اين جنگ‌ها حضور نداشتند و چنان كه همه گزارش‌هاى تاريخى گواهى مىدهد ، در زمان حكمرانى خود به فتوحات پايان بخشيد و حتى برخى از سپاهان در خارج از حجاز - همانند سپاه اشعث در آذربايجان - را به عراق فراخواند . البته در مواردى نيز كه اصحاب و ياران امام على عليه السلام در نبردها حضور داشتند ، به دليل برجاى نهادن آثار مثبت در سرزمين‌هاى فتح‌شده و معرفى اسلام به نومسلمانان و جلوگيرى از افراط و تندروىهاى برخى از مسلمانان بوده است . سيد جعفر مرتضى عاملى مىنويسد : در آن فتوحاتى كه اگر برگزيدگان صحابه شركت نمىجستند ، براى دين فرجام بدى داشت و براى مسلمانان ايجاد شر مىكرد ، . . . مشاركت اين گروه زمينه‌اى فراهم ساخت تا بسيارى از غيرعرب‌ها با تعاليم و آموزه‌هاى اسلام آشنا شوند و در نتيجه چند دهه‌اى نگذشت كه علما و فقها و متفكران اسلامى از همين دسته پديدار شدند . « 2 » اينكه برخى از ياران حضرت و نخبگان صحابه براى مشاركت در نبردها از امام عليه السلام اجازه مىگرفتند و با موافقت ايشان بوده ، مدركى معتبر كه بدان تصريح كند ، در دست نيست . البته موارد ديگرى از حوادث و وقايع تاريخى نيز هست كه برخى از ياران حضرت مواضع و عملكردى متفاوت با مواضع ايشان داشته‌اند . « 3 »

--> ( 1 ) . احمد بن محمد بن يحيى بلاذرى ، فتوح البلدان ، تحقيق رضوان محمد رضوان ، ص 25 . ( 2 ) . بنگريد به : فصل‌نامه مطالعات تاريخى ، شماره 3 ، ص 375 . ( 3 ) . براى آگاهى بيشتر دربارهء مواضع حضرت على عليه السلام ، ياران و فرزندان او درباره فتوحات ، بنگريد به : محسن رنجبر ، « مواضع امام على عليه السلام در برابر فتوحات خلفاء » ، تاريخ در آينه پژوهش ( مجموعه مقالات ) ، شماره 2 .